نسل درخشان حوزه علمیه مشهد

نسل درخشان حوزه علمیه مشهد
حوزه مشهد یکی از حوزه‌های بزرگ جهان تشیع در طول تاریخ حوزه‌های علمیه بوده و در عین حال فراز و نشیب‌های زیادی داشته است. در دوران معاصر نیز پس از حوزه علمیه قم دومین حوزه علمیه جهان تشیع به شمار می‌رود و بسیاری از بزرگان و شخصیت‌های تراز اول جهان تشیع در این حوزه پرورش یافته و حضور داشته‌اند. آیت‌ا… سید میرزا حسن صالحی ‌از نسلی می‌گوید که بخشی از تاریخ درخشان حوزه علمیه مشهد را رقم زده‌اند.
امام خمینی(ره) در مشهد
امام(ره) به حوزه مشهد علاقه بسیاری داشت. نقل شده است که روزی طلبه‌ها در مدرسه نواب دور امام(ره) جمع شده بودند. امام(ره) از طلبه‌ها سؤالاتی می‌کرد و آن‌ها جواب می‌دادند. امام (ره) خیلی خوشحال شده و گفته بود که نظیر این طلاب در قم هم کم است.
آیت‌ا… وحید خراسانی نقل می‌کند که حضرت امام(ره) به مشهد علاقه خاصی داشت و از فرهنگ حوزه مشهد خوشش می‌آمد. امام(ره) تابستان‌ها به مشهد می‌آمد و مجلسی با همه علما در منازل داشت و خودش بسیار خوش مجلس بود و خیلی علاقه به رفقای خود و تجمع داشت. رسم بود صاحب خانه آبگوشت درست کند. فقط در منزل حاج شیخ علی‌اکبر نوقانی برنج تهیه می‌شد. امام(ره) در این جلسات شرکت داشت. در آن روزهامشکل کوچکی برای حاج شیخ علی اکبر نهاوندی پیش آمده بود و امام(ره) از طرف آیت‌ا… بروجردی مسئولیت پیدا کرد و آمد که آن قضیه را حل کند.
نسل عالمان
پس از کنار گذاشته شدن رضاخان، میرزا احمد کفایی در مسئله حوزه ممحض شد و دستور داد مدارس را باز کنند و تبلیغ کرد آقایان جمع شوند و حوزه راه افتاد.
پس از سید یونس اردبیلی، شخصیت‌ علمی‌حوزه میرزا مهدی اصفهانی از شاگردان آقای نائینی بود و از نجف به مشهد آمده بود و این در حالی بود که افکار علمی‌ آقای نایینی هنوز به مشهد منتقل نشده بود، ولی حوزه مشهد در علم اصول با اندیشه‌های آخوند آشنا بود.
میرزا مهدی اصفهانی وقتی که به مشهد آمد، اصول و افکار تازه‌ای را با خود به مشهد آورد. میرزا نه تنها در علم اصول، بلکه در رشته عرفان، فلسفه و کلام هم تفوق یافت. در برخی مقالات اظهار شده است که میرزا با فلسفه آشنایی نداشته است، اما در آن روزگار کسانی بودند که خودشان استاد فلسفه بودند و از ایشان تبعیت کردند. میرزا با مبنای فلسفه موافق نبود و عقیده‌اش این بود که راه شناخت باید از طریق مکتب اهل بیت(ع) و فطرت و قرآن باشد و فلسفه ما را به جایی نمی‌رساند.
به‌جز شخصیت‌هایی که از آن‌ها نام برده شد، فقیه سبزواری هم که از شاگردان آقای نایینی بود و در رشته فقه و اصول در حوزه مشهد تدریس داشت، ازنظر اجتماعی منحصر به فرد بود و تا جای ممکن به مشکلات مردم رسیدگی می‌کرد. آقای شیخ مرتضی آشتیانی هم برای کارگشایی مردم سنگ تمام می‌گذاشت. به آقای آشتیانی گفته بودند: شما به هر کسی نامه می‌نویسید، آن‌ها به نامه شما ترتیب اثر نمی‌دهند. آقای آشتیانی گفته بود: وقتی بنده خدایی به من روآورد، من نامه‌ای برای او می‌نویسم. او با این کار خوشحال می‌شود و به همین مقدار پیش خداوند شرمندگی از من برداشته می‌شود.
جز افراد یاد شده، حاج شیخ‌هاشم قزوینی در حوزه مشهد حضور داشت که از مدرسان عمده شمرده می‌شد. وی تحصیلات خود را در اصفهان دنبال و کرسی تدریس را در مشهد پایه‌ریزی کرده بود و از راه خواندن نمازهای استیجاری و قناعت زندگی را می‌گذراند.
شخصی درباره او نقل می‌کند که در زمان طلبگی در اصفهان در بازار راه می‌رفتیم و مباحثه می‌کردیم. در میان راه شیخ‌هاشم به زمین افتاد و بیهوش شد. مردم جمع شدند. من نگاه کردم و فهمیدم که از گرسنگی بیهوش شده است. مقداری غذا آوردند و شیخ‌هاشم خورد. بعد شروع به حرکت کرد و بحث را از همان جایی که قطع شده بود، ادامه داد.
آیت‌ا… نهاوندی هم یکی دیگر از علمای مشهد و مردی متتبع بود و از نظر معنویت هم مردم مشهد خیلی به او معتقد بودند و در نمازش شرکت می‌کردند.
حاج میرزا احمد مدرس معروف به حاج میرزا احمد یزدی نیز از مدرسان بود. وی با عنوان نهنگ العلما شهرت داشت. مردی بسیار بی‌آلایش و با تقوا بود و درس معالم، قوانین، لمعه و مکاسب وی نمونه بود. میرزااحمد یزدی حدود ۴۰ دوره شرح لمعه و ۳۰ بار کتاب قوانین را درس گفته بود. روزی پنج درس از صبح تا غروب می‌گفت.
شیخ عبدالنبی کجوری نیز از علمای بزرگ مشهد بود که از نجف به مشهد آمد. میرزا مهدی اصفهانی به دیدن او رفت و از او دعوت کرد تا در مشهد بماند و اسباب ازدواج را برایش فراهم کرد. حاج شیخ عبد النبی برعلوم مختلف عرفان، فلسفه و فقه تسلط خاصی داشت و از شاگردان آقا ضیا ‌عراقی بود و درس بیشتر علمای نجف را دیده بود.
حاج شیخ محمدتقی ادیب هم از رجال معروف حوزه علمیه مشهد به شمار می‌رفت. وی در ادبیات کم مانند بود.
حاج شیخ مجتبی قزوینی هم از شخصیت‌های عرفانی و فلسفی ممتاز بود. در اثر گرایش به میرزا مهدی اصفهانی رشته فلسفه و عرفان را ترک کرد. او منظومه درس می‌گفت. او به پیروی از استاد معتقد بود که لازم است اشتباهات فلاسفه را متذکر شوند و فلسفه و عرفان را نقد می‌کرد.
میرزا جواد آقا تهرانی هم از دانشوران برجسته حوزه علمیه مشهد بود. وی در ابعاد مختلف فقه، فلسفه، عرفان و اخلاق سرآمد بود. به راستی نمونه اخلاق اسلامی ‌بود. منشأ بد اخلاقی به هوای نفس بر می‌گردد. وی ذره‌ای از هوای نفس در وجودش نبود. اگر او را به مجلسی دعوت می‌کردند و می‌گفتند که پهلوی کفش‌ها بنشیند، بدون کوچک‌ترین احساس ناراحتی می‌نشست.
آقای شیخ غلامحسین محامی‌هم از فلاسفه و از شاگردان مهم آقا بزرگ حکیم بود، اما در عین حال قدرت بیان نداشت. سرآمد همه این‌ها حاج شیخ‌هادی کدکنی بود که از فلاسفه بزرگ مشهد شمرده می‌شد و از شاگردان آقا بزرگ حکیم و از مدرسان درجه اول فلسفه در حوزه مشهد بود.
از افراد برجسته دیگر حوزه مشهد در آن زمان حاج شیخ غلامحسین تبریزی بود. وی از بعد سیاسی مردی روشنفکر و از افرادی بود که در ماجرای مسجد گوهرشاد تبعید شده بود. و بعد از فروپاشی حکومت رضاخان به مشهد برگشت. او در مسجد گوهرشاد نماز جماعت می‌خواند و فعالیت فرهنگی او بیش از دیگران به چشم می‌آمد.
آیت‌ا… حاج سید جواد خامنه ای (پدر مقام معظم رهبری) هم از بزرگان مشهد در آن دوره بود و دانشوران حوزه به شخصیت والای علمی او اعتراف داشتند. او از نظر علمی ‌در مشهد وزنه‌ای بود. در مسجد بازار نماز می‌خواند و از نظر اخلاقی و اجتماعی در بین علما و هم ردیف‌های خودش مشهور بود.
فرد دیگری که در حوزه مشهد چشمگیر بود، شیخ حسنعلی نخودکی بود که از نظر اخلاق و معنویت نه تنها در مشهد بلکه در همه ایران مشهور بود. از چهره‌های آن روز مشهد شیخ حبیب‌ا… گلپایگانی بود که او نیز در تقوا و زهد سرآمد بود.
حاج سید محمدباقر حجت، حاج سید جلال فرزند سید احمد مدرس، سید محمود علوی، شیخ حسن پایین خیابانی، حاج سید ابوالفضل حافظیان و شیخ اسماعیل کلاتی نیز از بزرگان و استادان بنام حوزه در آن مقطع بودند.
آیت‌ا… مروارید هم از شاگردان میرزای اصفهانی بود و خیلی در انزوا زندگی می‌کرد. در مدرسه خیرات خان حجره‌ای داشت و میرزا جواد آقا تهرانی شب‌ها به حجره‌اش می‌رفت و نماز را به او اقتدا می‌کرد. با توجهی که اصحاب میرزا مهدی اصفهانی به این دو بزرگوار داشتند، وی هم به مرور ایام در جامعه مطرح شد و در این اواخر یکی از چهره‌های برجسته حوزه علمیه مشهد به شمار می‌رفت.
غلامرضا جلالی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *