کوی طلاب مشهد ، یادگاری بزرگ از همت بلند مرحوم آیه الله فقیه سبزواری

مرحوم آیت الله العظمی حاج میرزا حسین فقیه سبزواری ، از مد تها قبل پیگیر انجام امور رفاهی برای شاگردان خود و سایر طلبه های مشهد بود وبعد از چانه زنی های فراوان با مسئولان درجه یک مملکتی موفق شد دستور اختصاص زمینی برای اسکان شاگردان و طلاب حوزه علمیه مشهد را از تولیت آستان قدس رضوی بگیرد . او که یکی ا ز عالمان بزرگ آن روزگار بود تلاش هایش را برای رفاه حال طلاب ازپیش هم آغاز کرده بود تاا ین که بعد از مدت ها پیگیری، رؤسای اراضی آستان قدس رضوی ،زمین کوی طلاب امروزی را درا ختیار مرحوم فقیه سبزواری قرار دادند و قرار شد تا ۲۰ سال بدون اجاره بها دراختیارش باشد. مرحوم فقیه سبزواری نیز انجمنی از بزرگان طلاب تشکیل داد و با مشورت سایر علما این زمین را در اختیار طلاب قرار داد و این نقطه آغاز شکل گیری وایجاد هویت در محله طلاب مشهد بود

کوی طلاب ۵۰ سال پیش یک دشت خاکی بود با قطعاتی از زمین های زراعی و خانه های کاه گلی که درنقاطی جمع شده بودند و روستایی تشکیل داده بودند که بوی دیوارهای کاه گلی نم خورده از بارانو درختان توت قدیمی آن جریانی از زندگی را راه انداخته بود. مردها با بیل و کلنگ زیر تابش آفتابداغ تابستان راهی زمین هایشان می شدند و با بقچه هایی که همراه داشتند ظهرشان را زیر نور آفتاب وکنار زمین های زراعیشان سر میکردند. ز نها هم همراهشان به درو مشغول بودند و نخ ریسی و…

موقوفه محرابخان که والی خراسان آن را برای نگهداری و ساما ندهی جذامیان مشهد تاسیس کردهبود در مرکز این محدوده قرار داشت و همه اینها با خطی که شبیه به خیابان بود به حرم اما م رضا (ع) کشیده می شد. ۲۰ متری تنها خیابان آسفالت کشی بود که مرز بین چند روستا قرار داشت و با چندمغازه که چراغشان در آن روشن بود پررونق ترین نقطه این محدوده بود. جوی پهن و عمیقی که خودرا از کشف رود به این دشت می رساند با عبور از میان خانه ها و کوچه ها جریان دیگری از زندگی راایجاد کرده بود زیرا همیشه کنار آن بچه هایی در حال بازی بودند یا کسی برای استراحت کنارش می نشست .

سال ۱۳۳۸ خورشیدی؛  آیت ا…  فقیه سبزواری در حال تلاش برای اسکان طلاب

مرحوم آیت الله العظمی حاج میرزا حسین فقیه سبزواری ، از مد تها قبل پیگیر انجام امور رفاهی برای شاگردان  خود و سایر طلبه های مشهد بود وبعد از چانه زنی های فراوان با مسئولان درجه یک مملکتی موفق شد دستور اختصاص زمینی برای اسکان شاگردان و طلاب حوزه علمیه مشهد را از تولیت آستان قدس رضوی بگیرد . او که یکی ا ز عالمان بزرگ آن روزگار بود تلاش هایش را برای رفاه حال طلاب ازپیش هم آغاز کرده بود تاا ین که بعد از مدت ها پیگیری، رؤسای اراضی آستان قدس رضوی ،زمین کوی طلاب امروزی را درا ختیار مرحوم فقیه سبزواری قرار دادند و قرار شد تا ۲۰ سال   بدون اجاره بها دراختیارش باشد. مرحوم فقیه سبزواری نیز انجمنی از بزرگان طلاب تشکیل داد و با مشورت سایر علما این زمین را در اختیار طلاب قرار داد و این نقطه آغاز شکل گیری وایجاد هویت در محله طلاب مشهد بود .

قرعه کشی و تقسیم زمین ها

وقتی مرحوم آیت الله فقیه سبزواری موفق به دریافت زمین برای اسکان و رفاه حال اهل حوزه شد برنامه ریزی هایلازم برای تقسیم بندی این زمین ها را نیز انجام میداد . او برای جلوگیری ا ز هر نوع حرف وحدیث ، قاعده تقسیم رابر قرعه کشی گذاشت و مقابل چشم همه به تقسیم این اراضی بینطلاب پرداخت. از همان زمان یعنی حدود سال ۳۹ و ۴۰ بود که ساخت و سازها در اینمکان شروع شد و بافت روستایی این محدوده تا حد زیادی دگرگون شد.

این عالم فقیه پس از اینکه خیالش از ساکن کردن طلاب در محله ای نزدیک به حرم مطهرراحت شد ، خود را همه جوره مسئول رفاه حال آنان می دید هرچند که غیر از طلاب افراددیگری نیز جذب این منطقه شدند و این موضوع باعث آبادانی این محدوده شد  . دراین زمان منطقه طلاب بسیار وسیع بود وا ز ابتدای چهارراه مقدم امروزی تا بخش هایی ا زگلشهر را نیز شامل می شد اما بخش اصلی آن محله طلاب ( کوی طلاب )  امروزی است.

سال ۱۳۴۲ ؛ وقتی  با درشکه به استقبال اتوبوس رفتند

به مرور زمان ، کوی طلاب تبدیل به محله ای طلبه نشین و پرتردد شد . برخی از طلبه هادرشکه داشتند و مسیر خانه تا مدرسه را با درشکه طی می کردند . به گفته یکی ازنوه های مرحوم آیت الله فقیه سبزواری ، وی نیز درشکه ای داشت وبا آن رفت و آمد می کرداما از آنجا که هدف ایشان ایجاد رفاه حال طلاب مشهد بود و تلاش زیادی در آباد کردنمحل اسکان آن ها داشت ، پیگیری هایش را برای آوردن اتوبوسی به این مکان باشهربانی و سازمان ا توبو س رانی  ادامه داد تا این که موفق شد مسیراتوبوسی کهاز حرم به ارگ می رفت را به کوی طلاب و تا موقوفه محرابخان نیز بکشاند .

مردم نخستین بار مسیر حرم را با اتوبوس طی کردند

یکی ازنوه های دختری آیت ا … فقیه سبزواری که آن روز را کاملا به خاطر دارد،  دراین باره می گوید : زمانی که پدربزرگم موفق شد سازمان اتوبوس رانی را برای اختصاص دادن اتوبوسی به این محلهمتقاعد کند ، آن قدر خرسند بود که در پوست خود نمی گنجید . مهندس محمد فقیه زاده ادامه می دهد :پدربزرگم آن روز همراه با رئیس شهربانی سوار بر درشکه می آمد و اتوبوس هم به دنبالش و جمعیتبرای دیدن این صحنه در خیابان جمع شده بود . آن روز خیلی ا ز مردم برای اولین بار سوارا توبوسشدند و مسیر حرم را برای اولین بار با پرداختن یک قِران ( یک ریال ) طی کردند.

تامین آب آشامیدنی

آن زمان کمبود آب معضل بسیاربزرگی بود و تنها تا چهاررا ه سیلو آب وجود داشت و آب لوله کشیبه این شکل نبود . یک شیر آب در چهارراه سیلو قرار داشت و مردم شیلنگ آبی به آن وصل کردهبودند وبرای مصرف روزانه خود با سطل ، آب بر می داشتند . نوه آیت ا… فقیه سبزواری ، در مرور خاطرات آن روزگارمی گوید : این آب بسیار شیرین و گوارا بود و وضعیت به همین شکل ا دامه داشت تا این که به تدریج وباپیگیری های پدربزرگم دراین محدوده لوله کشی انجام شد و مردم از آب آشامیدنی بهره مند شدند.

بنای مسجد کوی طلاب ( مسجد فقیه سبزواری )

از ابتدای تقسیم زمین ها بین طلاب ، زمینی برای ساخت مسجد در نظرگرفته شده بود وبرنامه ریزی های ساخت آن نیزا نجام شده بود. نوه آیت ا… فقیه سبزواری دراین باره می گوید : کار مسجدتا جایی پیش رفته بود که یک سالن و شبستان کوچک طراحی شده بود اما ساخت بقیهقسمت های آن با فوت پدربزرگم در سال ۱۳۴۵  روی زمین ماند.

جای خالی مرحوم آیت الله فقیه سبزواری در محله

در سال ۱۳۴۳ ، کوی طلاب تا حد زیادی ویژگی های یک محله شهری را دارا شده بودزیرا آیت ا… فقیه سبزواری با تلا ش های زیاد خود ، زمینه را برای ورود برق نیز مهیا کرده بود و حتیخیابان شهناز قدیم قبل از سایرنقاط برق داشت اما این زمانی بود که آیت ا…فقیه سبزواری ، دیگر درمیان اهالی نبود و از دنیا رفته بود .او که بنای تشکیل محله امروز طلابرا گذاشت و به آن هویتی داد که هنوز لا به لای کوچه ها و خیابان های این محلههویداست ، خیلی زود از محله رفت و یاد و آثارش را تاکنون باقی گذاشت.

هویت ماندگار

مرحوم آیت ا… فقیه سبزواری ،  اگرچه در فاصله ی کوتاه بین تاسیس محله طلاب تادرگذشتش ،  تلاش ها و پی گیری های بسیاری انجام داد و در این مدت کمتر ازهفت سال به اندازه ده ها سال به طلاب خدمت کرد اما بعد ا ز فوتش ، هویتی کهدر محله به وجود آمده بود ازبین نرفت و ماندگار شد. اگر چه محله کم کم وسیع شد و مردم عادی هم ساکن محله شدند و حالا شاید تعداد طلبه ساکن دراینمحله خیلی کمتر از ساکنان آن سال ها باشند ؛ اما این هویت برای همه مردمماندگار است برای آن هایی که در بین خاطراتشان امکان ندارد از تلاش های آیت ا…  فقیه سبزواری برای تاسیس محله طلاب یاد نکنند  . روحش شاد و یادش و آثار بسیارش ، همیشه زنده و پرآوازه باد . 

مریم قاسمی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *