آیه الله العظمی آقا میرزا محمود شیرازی

آیه الله العظمی آقامیرزا محمود شیرازی (قدس سره الشریف) از بزرگان فقه و اصول و حکمت در قرن گذشته است که مجاهدت علمی وی بیشتر به تعلیم و تربیت اختصاص یافت و در مرجعیت و آثار فقهی تلامذه وی شکوفا شد.

پس از انتشار خبر رحلت این عالم عامل ، در بیشتر شهرهای بزرگ ایران ، علما و بزرگان ، مجلس ترحیم برگزار کردند . در مشهد ، آیات : میلانی ، علی مدد و فقیه سبزواری ، مشترکا اقدام به برگزاری مجلس ترحیم کرده و از مقام شامخ علمی و خدمات آن بزرگوار تجلیل کردند .

آقا میرزا محمود شیرازی

آقا میرزا محمود

شیخ الفقهاء والمجتهدین، استاد العلماء والمحققین، آیه الله العظمی آقامیرزا محمود شیرازی (قدس سره الشریف) از بزرگان فقه و اصول و حکمت در قرن گذشته است که مجاهدت علمی وی بیشتر به تعلیم و تربیت اختصاص یافت و در مرجعیت و آثار فقهی تلامذه وی شکوفا شد.

میرزا محمود، فرزند حاج محمد ابراهیم و حفید محمد رفیع شیرازی، ۹ ربیع الاول سال ۱۲۹۱ قمری در شیراز دیده به جهان گشود و تحصیلات خود را درآنجا که روزگاری دارالعلم و از مراکز علوم دینی بشمار میرفت، آغاز کرد. از محضر درس فقیه

عالیقدر، آقا میرزا ابراهیم محلاتی (رحمه الله علیه) بهرهمند گشت و به درجه اجتهاد نائل آمد. در ۱۳۲۱ قمری به نجف اشرف مهاجرت نمود و در حوزه درس مراجع و زعمای عصر، آقا سید کاظم طباطبـائی یزدی و ملامحمـد کاظم آخـوند خراسانی و آیات عظام، شیخ الشـریعه اصفهانی، میـرزا حسین خلیلی طهـرانی، سید مرتضی رضـوی کشـمیری، میـرزا حبیب الله رشـتی، شیخ محمد طه نجف، سید محمد بحرالعلوم و میرزا محمد باقر اصطهباناتی وارد شد.میرزا محمود شیرازی توانست در فقه و اصول، آیتی بزرگ و در علوم عقلـیه و ریاضیه و هیأت و نجوم، استادی مسلم گردد. برادر عیال ایشان، آقا سید یعقوب انـوار اردکانی شیرازی، فقیه، حکیم و سیاستمدار صاحب نام عصر قاجار بود که به عنوان وکـیل شیراز درمجـلس به فعالیتهای سیاسی می‌پرداخت. مرحوم میرزا پس از رحلت آخوند خراسانی جلسه درس و بحث تشکیل داده و برای عده‌ای از شاگردان مبرز مرحوم آیه الله العظمی میرزای نائینی (قدس سره الشریف) اصول و حکمت تدریس مینمود. حوزه درس او به تدریج به یکی از پررونقترین حوزه‌ها در نجف اشرف مبدل گشت و شاگردانی از آن بهره‌مند شدند که هریک در زمان خود مرجعی بزرگ و مدرسی عالیقدر بودند. ازمهمترین شاگردان وی عبارتند از:
 
– زعیم حوزه‌های علمیه شیعه، آیه الله العظمی سید ابوالقاسم موسوی خویی (قدس سره)
– مرجع فقید، آیه الله العظمی سید محمد هادی میلانی (قدس سره)
– فقیه آل الرسول، آیه الله العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی (قدس سره) 
– مرجع فقید، آیه الله العظمی سید احمد خوانساری (قدس سره)
– مرجع مجاهد، آیه الله العظمی حاج شیخ بهاء الدین محلاتی
– عارف واصل، آیه الله العظمی شیخ علی محمد بروجردی نجفی
– آیه الله العظمی حاج سید نور الدین حسـینی الهاشمی شیرازی
– آیه الله العظمی سید علی مدد موسوی قائـینی (جد مادری آیه الله هاشمی شاهرودی)
– آیه الله حاج شیخ مجتبی حاتمی لنکرانی
– آیه الله حاج سید ابوالقاسم فقیه ارسنجانی
– آیه الله میرزا نجـم الدین شـریف عسکری ( نجل آیه الله العظمی میرزا محمد شریف عسـکری صاحب  مستدرک بحار الأنوار )
– آیه الله شیخ علی کاشف الغطاء
– آیه الله سید نصر الله بنی صدر همدانی
– آیه الله سید علی خلخالی
– آیه الله سید محمود علوی
– آیه الله شیخ مرتضی آشتیانی
-آیه الله سید حسام الدین فال اسیری
– آیه الله شیخ مرتضی مظاهری ( عمو و ابوالـزوجه آیه الله العظمی شیخ حسین مظاهری)
– آیه الله شهید سید محمد طاهر حیدری
– آیه الله سید علی خفـری شیراز
و دهها نفر دیگر از رجال علم (رضوان الله علیهم)که مربی نفوس و مروج شریعت بوده اند.

مرحوم میرزا در ۱۳۵۳ قمری سفری به سامـراء نمود که با استقبال مواجه گشت و علماء و فضلاء آن شهر از وی خواستند سکنی گزیده و سرپرستی حوزه علمیه سامراء را به عهده بگیرد. آیه الله العظمی آقا سید ابوالحسن اصفهانی (قدس سره) که آن هنگام صاحب مقام زعامت شیعه بود، با ارسال پیام، آقا میرزا محمود شیرازی را به اقامت درآنجا ترغیب نموده و می‌فرماید: ” حوزه سامراء به فقیهی چون شما نیاز دارد تا رونق از دست رفته خود را باز‌یابد؛ مرحوم میرزای کبیر (سید محمد حسن شیرازی) و میرزای ثانی (میرزا محمد تقی شیرازی) در سامراء مقام زعامت شیعیان را برعهده داشتند؛ جنابعالی نیز به عنوان میرزای ثالث درآنجا به تحقیق و تدریس مشغول باشید “. آیه الله میرزا محمود شیرازی علیرغم میل، در سامـراء سکونت نمود، حوزه علمیه را رونق داد و درحرمین عسکریین (علیهما السلام) به اقامه نماز جماعت پرداخت.

معظم له خدمات ارزنده‌‌ای جهت وحدت شیعه و سنی از پایگاه فـقهی خویش در سامراء ارائه داد و هنگامیـکه شخصیت‌های بزرگ اسلامی هر دو فریقه شیعه و سنی به زیارت حرمین شریفیـن می‌آمداند، در ادای فریضه نماز به ایشان اقتـدا مینمودند. علاوه بر این، سخنرانی وعاظ و خطباء دعوت شده از سوی ایشان در جلسات وحدت، که به دفاع از مکتب شیعه میپرداختند، در اقتدار شیعیان تأثیر بسزایی داشت. فقهاء و زعماء حوزه های علمیه که نماز را به امامت مرحوم میـرزا بجا میآورداند، آیات عظام، آقا سید ابوالحسن اصفـهانی، شیخ محمد حسین کاشف الغـطاء، سید محمد تقی خوانـساری، سید یونس اردبیلی، سید محمد صدر و بسیاری دیگر از مراجع شیعه و بزرگان اهل تسنن بودند.
 

آیه ‌الله العظمی میرزا محمود شیرازیبه دلیل تبحر در فقه واصول، حکمت وفلسفه، ریاضیات وهیأت، همواره پاسخگوی مشکلات و مسائلی بود که از سراسر جهان اسلام به وی ارجاع میشد، از آن جمله مسایل ریاضی در سطح حوزه که از بغـداد و مصر خدمت ایشان عرض مینمودند، یا آنطور که نقل شده است، مسأله ای پیرامون ارث از هند به محضر آقا سید ابوالحسن اصفهانی ارجاع یافت و شش ماه در نجف بی  پاسخ مانده بود تا آنکه میرزا محـمود از سفر به ایران بازگشت و به آن استفتاء پاسخ داد. مرجع عالیقدر شیـعه، مرحوم آیه الله العظمی سید محمود شاهـرودی (رضوان الله علیه) میفرمود: ” زمان آخوند خراسانی کهدر جوانی آمدیم نجف، دو نفر شیرازی غوغا میکردند و مشار بالبنان بودند: یکی شیخ محمد کاظم و دیگری میرزا محمود… “؛ زعیـم شیعیان، آیه الله العظمی خــویی که مکررابه حضـور استاد خویش، آقا میرزا محمـود مشرف میشد، در دیداری فرمـود: ” شما زحمـات فراوانی برای ما متحمـل شدید و مگر بتوان زحـمات شما را از طریق تربیت شاگــردان جبران کنیم! “؛ آیــه الله آقا نورالله شاه آبادی نجل عارف کامل و عالم عامل، آیه الله محمد علی شاه آبـادی (رحمه الله علیه) درباره مرحوم میرزا اظهار داشته: ” ایشان مردی جامع العلوم بودند، هرگاه تهران می‌آمدند، به جهت صمیمیت با مرحوم پدرم منزل ما تشریف می‌آوردند و انسان از صحبتهایشان سیر نمیشد! “؛ همچنین آیه الله حاج شیخ مرتضی حائری یزدی، فرزند مؤسس حوزه علمیه قم (رحمه الله علیه) نقل فرموده است: ” در سفر به عتبات مقـدسه، پنج شب در سامراء میهمان مرحوم میرزا محمود بودم و از محضر ایشان استفاده فراوان بردم؛ معضلات فقهی و اصولی و فلسفی مطرح شده را حل نمودند و من ایشان را از تمامی مراجع ایران و عراق اعلم یافتم “.

آن فقــیه عالیمقام، در سال۱۳۷۸ قمـری (مصادف با۱۳۳۷ شمسی) به علت ضـعف و نقاهـت و به سـفارش آیه الله العظمی آقا سید عبدالهادی شیرازی (رضوان الله علیه)ودیگر مراجع به نجف اشرف انتقال یافت تا تحت مراقبت قرار گیرد و پس از شش ماه، در جمعه شب، ۱۶ شوال۱۳۷۸ به رحمت ایزدی پیوست. پس از تشییع پیکر وی با حضور علــماء، طلاب و اقشار مختلف مردم، آیه الله العظمی خویی (قدس سره) بر وی نماز گزارد و در حجره۴۸ صحن مطهر علوی، در جوار قبور عالمان بزرگ شیعه، سید محمد کاظم طباطبایی یزدی، سید اسماعیل صـدر و سید عبـدالحسین شرف ‌الدین به خاک سپرده شد. در پی ارتحال معظم له، از سوی مراجع تقلید و شاگردان وی در ایـران و عـراق مجالس ترحیم و تجلیل برگزار شد که عبارت بودند از:

ـ نجف اشرف (از سوی آیه الله العظمی خوئی)
ـ کربلا (آیه الله العظمی میرزا مهدی شیرازی)
ـ کاظمین (آیه الله خالصی)
ـ سامرا (حوزه علمیه)
ـ مشهد (آیات عظام، سید محمد هادی میلانی، فقیه سبزواری و علی مدد قائینی)
ـ قم ( آیه الله ‌العظمی بروجردی)
ـ تهران (آیه الله العظمی خوانساری)
ـ شیراز (آیه الله العظمی محلاتی)
ـ رشت (آیه الله ضیاء بری)
ـ کرمانشاه (حضرات آیات، جلیلی و شیخ اسد‌الله کرمانشاهی)
ـ همدان (آیه الله بنی‌صــدر)
ـ لار( آیه الله آیه‌ اللهی)
ـ داراب (آیه الله نسـابه)
ـ جهرم (حضرات آیات، آیه اللهی و حق‌ شناس)
در مراسم اربعین آیه الله فقـید که حجه الاسلام و المسلمین مرحوم حاج شیخ نصـرالله خلخالی، از سوی زعیم عالیقدر شیعه، آیه الله العظمی بروجـردی (قدس سره)درمدرسه معظم له در نجف اشرف برپا نمود، دست نوشته فقـیه عصر وآیت حق، شیخ آقا بزرگ طـهرانی (رضوان الله علیه)در شرح زندگانی مرحوم آیه الله العظمی میرزا محمود شیرازی، توسط خطیب معظم، شهید سید جواد شبر (رحمه الله علیه)قرائت شد که در این نوشتار نیز القاء یافته است.

شایان ذکر است مرحوم میـرزا در زمان حیات، صاحب کتابخانه‌ای با کتب نفیس در موضوعات مختلف بوده که قسمتی از آن را وقف مدرسه میرزای کبـیر شیرازی در سامراء و قسمتی دیگر را وقف مدرسه آیه الله العظمی بروجردی در نجف نمود. محل سکونت آن مرحوم در سامراء نیز توسط یکی از خیرین اهل بغـداد به حسیـنیه مبدل شد و کتابخانه‌ ای نیز جهت تجلیل از مقام علمی ایشان با نام مکتبه آیه الله المیرزا محمود الشیرازی دایر گردید. مرحوم میرزا تألیفاتی در فقه، اصول و ریاضیات دارد که به طبع نرسیده اند؛ وقتی اطرافیان می پرسیدند: ” چرا مثل غالب علماء به مکتوب کردن دانش خود در حد کافی نمی پردازید؟ ” میفرمود: ” کل آن را در سینه دارم ! “. با این حال، بخشی از آنچه راکه به رشته تحریر درآورد، توسط آیه الله بنی صدر دریافت شد تا جهت انتشار آماده کند، لکن متأسفانه مفقود گردید و بخشی دیگر نیز علی‌النقل در کتابخانه آیه اللّه مرعشی نجفی موجود است. تألیفات ایشان عبارتند از:

ـ حاشیه کفـایه الاصول
ـ حاشیه خلاصه الحساب
ـ حاشیه المکاسب للانصاری
ـ حاشیه الهیئـه الفارسی للقوشچی
بازماندگان آن مرجع عالیقدر، با نامهای خانوادگی شرف الـدین،‌ شرف الـدین شیرازی، نـظام [شیرازی]، مدرسی [تبریزی]، زرین [تهرانی] در عراق (بغداد و نجف)، ایران (تهران،‌ مشهد، قم، شیراز،‌ فسا و کرمان)،‌ انگلستان، استرالیا و اتریش اقامت دارند.

           
منابع:

– زندگینامه میرزا محمود شیرازی، به قلم علامه شیخ آقا بزرگ طهرانی؛
– طبقات اعلام الشیعه،‌ علامه شیخ آقا بزرگ طهرانی،‌ مدخل ۴۱۷؛
– المسلسلات فی الإجازات( اجازات آیه اللّه العظمی مرعشی )، جلد ۲،صفحه ۱۶۰؛
– الاجازه الکبیره، آیه الله العظمی مرعشی نجفی، مدخل ۲۶۴؛
– گلشن ابرار،‌ جلد ۴ و ۵، مدخل سید مرتضی رضوی کشمیری و میرزا حسین خلیلی طهرانی؛
– خاطرات مکتوب آیه اللّه محمد باقر نظام شیرازی، سبط مرحوم آیه اللّه العظمی میرزا محمود شیرازی. 

راسخون

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *